1 Santims

In zijn uitgebreide studie van de munten van 1, 2 en 5 santimi van de eerste Letse Republiek heeft Mihails Božko(www.world-coins.weebly.com) veel historische feiten aan het licht gebracht. Enkele resultaten van zijn inspanningen zijn hieronder samengevat. Meer details zijn te vinden in zijn artikelen (in het Russisch) en in deze verklarende video (in het Russisch).

Munten
Dit munttype is in vier munthuizen geproduceerd:

• Huguenin Frères & Cie (Le Locle, Zwitserland): 1922, 1923, 1924
  
• King's Norton (Birmingham, Groot-Brittannië): 1926, 1928, 1935 (de helft van de oplage)
  
• Koninklijke Munt (Londen, Groot-Brittannië): 1932
  
• Birmingham Mint (Heaton & Sons, Groot-Brittannië): 1935 (andere helft van de oplage)

Op de munten geslagen door Huguenin Frères staat de muntnaam onder het lint op de voorzijde. Munten geslagen in Groot-Brittannië dragen geen muntnaam.

Varianten' met of zonder munt- of ontwerpnaam
© World-Coins.Weebly.com
Op basis van informatie uit de Standard Catalog of World Coins wordt vaak aangenomen dat er twee varianten zijn van de 1 santims 1928. In de loop der tijd is de beschrijving van deze 'variant' veranderd van met of zonder naam van de ontwerper in met of zonder muntnaam:

De SCWC lijkt te aarzelen over wat er ontbreekt en heeft uiteindelijk een duidelijk foutieve variatie met of zonder muntnaam voor het jaar 1928 verklaard: alle munten van 1928 zijn geslagen in King's Norton en dragen nooit een muntnaam.
De reden voor de erkenning van vermeende varianten van de 1 santims (en evenzeer van de 2 en 5 santimi) is dat de belettering van de munt- en ontwerpnaam door het ontwerp erg delicaat is en zelfs moeilijk met het blote oog te lezen. Sommige munten lijken een van beide of beide te missen, maar vertonen bij nadere beschouwing (zwakke) sporen ervan. Vanwege de kleine en subtiele aard van de belettering moet de ogenschijnlijke afwezigheid van de munt- of ontwerpersnaam worden toegeschreven aan matrijsslijtage en matrijsvulling bij de munt of circulatieslijtage en corrosie na de munt. Positieve toeschrijving van een ontbrekende munt- of ontwerpersnaam is alleen mogelijk bij hoogwaardige exemplaren, als de munt bij de hand is (en niet van een afbeelding).
Afgezien van het feit dat op de munten geslagen door Huguenin Frères (1922-1924) de muntnaam voorkomt en op de munten geslagen in Groot-Brittannië (1926-1935) niet, is er geen reden om structurele variatie binnen een van de jaren van de 1 santims aan te nemen.

Spellingsvariatie van de naam van de ontwerper
Op de munten van 1922 en 1923 wordt de naam van de ontwerper gespeld als "R ZARRIŅŠ". In alle latere jaren is de spelling "R ZARRINS", met weglating van de diakritische tekens.
1922-1923: 1924-1935: © World-Coins.Weebly.com
Verder is het opmerkelijk dat op de munten van 1 santims de naam van de ontwerper wordt gespeld zonder punt na de initiële R, in tegenstelling tot de munten van 2 en 5 santimi, die wel een punt hebben.

Gewicht van de munt
De munten van 1922 werden besteld met een gewicht van 1,6 g, maar alle latere jaren met een gewicht van 1,8 g, zoals blijkt uit de officiële overheidsopdrachten voor de munten van respectievelijk 1922 en 1924:
© World-Coins.Weebly.com

De patronen van 1923
De Letse regering was niet tevreden over de kwaliteit van de matrijzen van de slag van 1922. Huguenin Frères bereidde daarom nieuwe matrijzen voor de slag van 1923, met een verbeterd, meer uitgesproken reliëf. Er werden voorbeeldmunten naar de Letse regering gestuurd, maar de tijd om te beslissen was kort en voor de slag van 1924 werden opnieuw de oorspronkelijke matrijzen gebruikt. Het gewicht van de patroonmunten was 1,8 g.
In de jaren 1990 werden alle patroonmunten uit 1923 die in het Letse Nationale Archief bewaard worden, gestolen en te koop aangeboden aan een munthandelaar. De oplage die in het SCWC wordt vermeld, is in feite het aantal patronen dat door deze handelaar is aangekocht. Inmiddels zijn er nog een paar exemplaren opgedoken en mogelijk lopen er nog meer rond. Daarnaast heeft Huguenin Frères een onbekend aantal van deze patroon munten in hun archief. De oplage van 10 is de laagste schatting, het exacte aantal is onbekend.

Specimen Strikes
Een klein aantal specimen (special) strikes van de 1 santims, ongeveer 24, door King's Norton hebben hun weg gevonden naar de verzamelaarsmarkt. De specimen strikes onderscheiden zich door een hogere productiekwaliteit, die erkend wordt door NGC en andere grading bedrijven:
© World-Coins.Weebly.com

Van de munten uit 1926 zijn er 1.680.000 geslagen in 1925 en 3.320.000 in 1926.